Kiedy ojciec dostaje zasiłek macierzyński? Te warunki należy spełnić

Jak wynika z danych ZUS przywoływanych przez WP, coraz więcej mężczyzn korzysta z tych rozwiązań. W 2025 r. mężczyźni stanowili 33,4 proc. wszystkich osób pobierających zasiłek macierzyński. Gołym okiem widać więc, że ojcowie coraz chętniej sięgają po to świadczenie i nie jest to wyjątkowy przypadek, ale realne uprawnienie.

Najpierw trzeba rozróżnić trzy sytuacje. Ojciec może dostać zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego, może przejąć część urlopu macierzyńskiego po matce, a także korzystać z urlopu rodzicielskiego. Te ścieżki często są ze sobą mylone, choć każda działa na innych zasadach.

Najprostszy przypadek to urlop ojcowski. To uprawnienie niezależne od praw matki, więc ojciec może z niego skorzystać nawet wtedy, gdy matka nie korzysta ze swoich urlopów po porodzie. Właśnie ta forma jest wśród ojców najpopularniejsza. Urlop ojcowski trwa dwa tygodnie i można go wykorzystać jednorazowo albo w dwóch częściach, po co najmniej tydzień każda.

Inaczej wygląda przejęcie części urlopu macierzyńskiego. W takim wariancie ojciec nie korzysta z własnego, odrębnego prawa, tylko przejmuje część opieki i świadczenia po matce. Możliwe jest to przede wszystkim wtedy, gdy matka po 14 tygodniach od porodu chce wrócić do pracy. W 2024 r. z tej możliwości skorzystało 6,3 tys. ojców.

Podstawowy warunek jest jeden: ojciec musi podlegać ubezpieczeniu chorobowemu. Dotyczy to nie tylko osób zatrudnionych na etacie. Zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego mogą dostać także osoby pracujące na umowie-zleceniu oraz prowadzące działalność gospodarczą, jeśli są objęte tym ubezpieczeniem.

Prawo nie dotyczy wyłącznie ojców biologicznych. Z urlopu ojcowskiego i świadczenia mogą skorzystać także osoby, które przysposobiły dziecko. W takim przypadku zamiast aktu urodzenia potrzebne są dokumenty związane z adopcją albo prawomocne postanowienie sądu o przysposobieniu.

Najważniejsza zasada jest taka, że pierwsze 14 tygodni urlopu macierzyńskiego przy urodzeniu jednego dziecka są zarezerwowane dla matki. Dopiero po tym czasie ojciec może przejąć pozostałą część, jeśli matka rezygnuje z dalszej opieki i wraca do pracy. Przy jednym dziecku cały urlop macierzyński trwa 20 tygodni, więc do przejęcia zostaje końcowy odcinek tego okresu.

WP zwracała też uwagę na sytuacje wyjątkowe. Ojciec może przejąć opiekę wcześniej, gdy dochodzi do śmierci matki albo gdy matka rezygnuje z opieki. To jednak przypadki szczególne. W typowej sytuacji kluczowy pozostaje moment po 14. tygodniu od narodzin dziecka.

Po zakończeniu urlopu macierzyńskiego rodzice mogą jeszcze korzystać z urlopu rodzicielskiego. Po zmianach przepisów jego wymiar wynosi 41 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka i 43 tygodnie przy porodzie mnogim. Dziewięć tygodni jest zarezerwowane wyłącznie dla jednego z rodziców, więc jeśli ojciec ich nie wykorzysta, ten czas przepada.

Przy urlopie ojcowskim pracownik składa wniosek do pracodawcy najpóźniej siedem dni przed rozpoczęciem urlopu. Pracodawca musi taki wniosek uwzględnić. Jeśli świadczenie wypłaca ZUS, potrzebne są także dokumenty potwierdzające prawo do zasiłku.

Najczęściej chodzi o:

• skrócony odpis aktu urodzenia dziecka albo potwierdzoną kopię,
• oświadczenie, czy zasiłek za okres urlopu ojcowskiego nie został już pobrany z innego tytułu,
• przy przysposobieniu dokument sądu dotyczący adopcji,
• przy działalności gospodarczej formularze ZUS ZAO i Z-3b.