System kaucyjny pod lupą. Gdzie trafiają pieniądze?
System kaucyjny działa już kilka miesięcy, a ludzie wciąż mają pytania. Najczęściej zastanawiają się, co się dzieje z 50 groszami, gdy butelka nie wraca do sklepu. Sprawą zajęła się TVN Uwaga.
Najważniejsze informacje
- Kaucja za nieoddane opakowania zostaje u operatora systemu i zasila logistykę oraz koszty zarządcze.
- Branża komunalna ostrzega przed spadkiem przychodów ze sprzedaży surowców i możliwymi podwyżkami opłat za śmieci.
- Część sklepów nadal nie przyjmuje opakowań, co utrudnia zwrot kaucji, zwłaszcza w małych miejscowościach.
System kaucyjny ma zapewnić odzysk wysokiej jakości plastiku z butelek po napojach, które są wytwarzane z certyfikowanych materiałów dopuszczonych do kontaktu z żywnością. Mechanizm jest prosty: przy zakupie doliczana jest kaucja, którą można odzyskać, oddając puste opakowanie w sklepie lub automacie.
Jak podaje TVN Uwaga, w praktyce użytkownicy mierzą się jednak z niejednolitymi zasadami działania urządzeń i różną jakością obsługi w punktach handlowych.
Zauważyłem, że nieprawidłowo naliczone miałem kaucje za butelki z tej samej partii. Raz automat naliczał 10 groszy, a raz 50, a powinno być tak samo naliczone - mówi pan Wojciech dla TVN Uwaga. I dodaje: - Po kontakcie z obsługą klienta reklamacja została uznana, a sklep naliczył rabat przy następnych zakupach.
Fabijański o wierze i Wielkim Poście. Czy duchowość pomaga mu w życiu?
System recyklomatów nie jest jednolity, co może być zarówno zaletą, jak i minusem – niektóre urządzenia wymagają od użytkowników szczególnej delikatności, a puszkę czasami trzeba wrzucić w określony sposób. Pan Piotr podkreśla, że najlepiej wyrzucać ją płynnym, koszykarskim ruchem, ponieważ w przeciwnym razie automat może zarejestrować rękę w środku i wyświetlić komunikat o zacięciu, nie informując dokładnie, co się stało.
Michał Sieczkowski dodaje, że system został przygotowany zgodnie ze standardami europejskimi, jednak nie istnieje jedna scentralizowana jednostka, która ustalałaby techniczne standardy dla wszystkich recyklomatów.
Kluczowe pytanie brzmi: gdzie trafiają pieniądze, gdy butelka lub puszka nie wróci do obiegu? Operatorami systemu są prywatne spółki tworzone przez producentów napojów i duże sieci. Niezwrócona kaucja pozostaje w systemie i zasila budżet operatora. Według przedstawicieli resortu klimatu środki te mają utrzymywać logistykę, administrację i bieżące funkcjonowanie, w tym wynagrodzenia menedżerskie.
System skonstruowany jest tak, że działania operatorów finansowane są m.in. z niezwróconej kaucji, ale to tylko obniża nam koszty funkcjonowania systemu. To nie jest zysk - mówi Anita Sowińska z Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Operatorzy reprezentują producentów. Między producentem, a operatorem jest umowa i to producent musi zadbać o to jak ta umowa jest skonstruowana - dodaje wiceminister klimatu i środowiska.
Oddawanie butelek w systemie kaucyjnym przynosi korzyści zarówno dla środowiska, jak i konsumenta. Dzięki recyklingowi butelek i puszek zmniejszamy ilość odpadów i dbamy o czystość otoczenia. System kaucyjny motywuje też finansowo – oddając butelki, możemy odzyskać kaucję. Nie oznacza to jednak automatycznie niższych kosztów wywozu śmieci, bo branża komunalna odbiera mniej frakcji objętych systemem kaucyjnym, które są wartościowymi surowcami wtórnymi.
Karol Wójcik z Izby Branży Komunalnej wyjaśnia, że spadek przychodów z surowców może skutkować wyższymi opłatami za wywóz odpadów. Dlatego oddawanie butelek i puszek w recyklomatach wspiera recykling i czyste środowisko, ale nie zawsze obniża rachunki za śmieci.
Kto zyskuje, kto traci? Głos z ulicy i sklepów
Osoby w kryzysie bezdomności coraz częściej zbierają opakowania i oddają je do punktów, wskazując na możliwość stosunkowo szybkiego zarobku. Z drugiej strony konsumenci sygnalizują trudności ze zwrotem kaucji w małych miejscowościach, gdzie sklepy nie mają automatów lub w ogóle nie uczestniczą w systemie.
Obowiązek przyjmowania opakowań dotyczy sklepów o powierzchni powyżej 200 m kw., mniejsze punkty mogą przystępować dobrowolnie, co tworzy białe plamy na mapie odbioru.
Nie można oczekiwać, że wszystko dostaniemy podane na tacy. Te systemy są różne. Nie będę nikomu narzucać, jak ma oddawać butelki. Moją radą byłoby namawiać właściciela sklepu, który jest najbliżej by przystąpił do systemu kaucyjnego - mówi wiceminister Anita Sowińska.
---
System kaucyjny w Polsce wszedł w życie 1 października 2025 r. i w praktyce od tego momentu zaczęły funkcjonować pierwsze opakowania objęte nowym mechanizmem zwrotu kaucji. Choć projekt był przygotowywany od lat, jego faktyczna operacyjna działalność rozpoczęła się dopiero jesienią 2025 r. po opóźnieniach i konsultacjach technicznych.
