W tym artykule:
W pierwszych godzinach po informacji o wycieku najważniejsze jest ustalenie, jakie dane mogły trafić w niepowołane ręce. To ma znaczenie, bo inne ryzyko wiąże się z wyciekiem adresu e-mail, a inne z przejęciem numeru PESEL, danych kontaktowych czy informacji medycznych. Samo potwierdzenie incydentu nie zawsze mówi jeszcze, jaki dokładnie pakiet danych został ujawniony.
Przy wycieku związanym z MyDr rząd uruchomił możliwość sprawdzenia numeru PESEL w serwisie bezpiecznedane.gov.pl. Taki wynik potwierdza obecność numeru w bazie związanej z incydentem, ale nie pokazuje od razu pełnego zakresu danych. Szczegóły powinien przekazać administrator, na przykład przychodnia korzystająca z danego systemu.
Co sprawdzić po informacji o wycieku danych?
Sama świadomość, że doszło do naruszenia, to za mało. Trzeba ustalić, czy wyciek obejmuje dane, które mogą posłużyć do kradzieży tożsamości albo do podszywania się pod nas w kontakcie z bankiem, firmą pożyczkową czy placówką medyczną. Przestępcy wykorzystują takie bazy nie tylko do wyłudzeń finansowych, ale również do ataków socjotechnicznych.
W praktyce warto zacząć od krótkiej listy działań:
- sprawdzić, czy nasze dane są w bazie objętej incydentem,
- ustalić, czy wyciekł sam PESEL, czy także dane kontaktowe lub medyczne,
- zachować komunikaty od administratora danych,
- zwracać uwagę na nietypowe telefony, e-maile i SMS-y.
Po wycieku szczególnie groźne są próby kontaktu, które wyglądają wiarygodnie właśnie dlatego, że oszuści mają już część prawdziwych informacji o ofierze. Dlatego każdą pilną prośbę o dopłatę, podanie kodu lub potwierdzenie danych lepiej samodzielnie zweryfikować przez oficjalny kanał kontaktu.
Zastrzeżenie PESEL to pierwszy ruch ochronny
Najczęściej powtarzaną radą w publikacjach WP było jedno: zastrzec numer PESEL. Można to zrobić bezpłatnie w aplikacji mObywatel, przez gov.pl albo w urzędzie gminy. To rozwiązanie ma ograniczyć ryzyko, że ktoś wykorzysta nasze dane do zaciągnięcia kredytu, pożyczki, otwarcia rachunku bankowego czy skorzystania z odroczonej płatności.
Instytucje objęte przepisami muszą sprawdzić status PESEL przed wykonaniem określonych czynności. Jeśli numer jest zastrzeżony, oszust nie powinien skutecznie przejść dalej. To właśnie dlatego zastrzeżenie PESEL przedstawia się nie jako formalność, ale jako podstawową barierę ochronną po wycieku danych osobowych.
Warto pamiętać, że zastrzeżenie nie zamyka nam dostępu do usług finansowych na stałe. Gdy chcemy sami wziąć kredyt, otworzyć konto albo skorzystać z innej usługi wymagającej weryfikacji, można czasowo cofnąć blokadę. Po ponownym zastrzeżeniu trzeba jednak pilnować terminów i zrobić to od razu po zakończeniu potrzebnej czynności.
Szybka reakcja zmniejsza skutki wycieku
Po wycieku danych osobowych nie warto czekać, aż pojawi się realny problem. Najpierw trzeba sprawdzić, czy nasze dane znalazły się w naruszonej bazie, a zaraz potem uruchomić najprostsze zabezpieczenie, czyli zastrzeżenie PESEL. Dopiero później przychodzi czas na dalsze kroki, takie jak zmiana haseł, monitoring prób wyłudzenia czy ewentualne gromadzenie dokumentów do roszczeń.
W dziennikarstwie od ponad 15 lat – głównie w redakcjach technologicznych oraz poświęconych grom komputerowym, w ekipie o2 od sierpnia 2023 roku. Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego i krakowskiego X Liceum Ogólnokształcącego. Fan tenisa, gier strategicznych i wierny kibic Wisły Kraków. Miłośnik sushi (koniecznie z sosem kabayaki!). W wolnych chwilach lubię pokonywać sporo kilometrów – zarówno za kierownicą samochodu, jak i roweru.
