Kiedy ZUS nie wypłaci zasiłku macierzyńskiego? Te sytuacje mogą być wątpliwe

Prawo do zasiłku macierzyńskiego jest powiązane z ubezpieczeniem i z urlopami związanymi z rodzicielstwem. Zasiłek za okres urlopu macierzyńskiego albo urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego wynosi 81,5 proc. podstawy wymiaru, jeśli rodzic złoży tzw. długi wniosek w ciągu 21 dni po porodzie albo przyjęciu dziecka na wychowanie.

To ważny szczegół, bo już na tym etapie widać, że ZUS nie ocenia wyłącznie samego faktu narodzin dziecka. Liczy się także to, czy istnieje podstawa do objęcia ubezpieczeniem i czy formalności zostały dopełnione w odpowiednim terminie. W 2025 r. zasiłki macierzyńskie pobierało w Polsce ponad 300 tys. osób, więc skala wypłat jest duża, ale nie oznacza to automatycznego przyznania świadczenia w każdej sprawie.

W tym samym tekście zwracano uwagę, że po zmianach wydłużono urlop rodzicielski, ale część uprawnień przypisano konkretnie do jednego z rodziców. To pokazuje, że system jest oparty nie tylko na samym prawie do opieki nad dzieckiem, lecz także na precyzyjnych zasadach i terminach. Jeśli ZUS uzna, że nie ma ważnego tytułu do ubezpieczenia, sama ciąża albo poród nie wystarczą do wypłaty zasiłku macierzyńskiego.

Najwięcej sporów zaczyna się wtedy, gdy Zakład uznaje, że zatrudnienie było pozorne albo działalność gospodarcza istniała głównie po to, by uzyskać świadczenie. WP Finanse opisało przypadek pracownicy, która po ok. dwóch tygodniach od zatrudnienia trafiła na L4 w zagrożonej ciąży. ZUS zakwestionował jej podleganie ubezpieczeniu chorobowemu, a potem wydał także decyzję o odmowie przyznania zasiłku macierzyńskiego.

W materiałach WP powtarza się kilka sytuacji, które szczególnie przyciągają uwagę urzędników:

• bardzo krótki okres między rozpoczęciem pracy a przejściem na zwolnienie lekarskie,
• podejrzenie, że umowa o pracę była fikcyjna,
• wątpliwości wokół działalności gospodarczej, która nie miała dużych obrotów albo została uznana za pozorną,
• wysoka podstawa składek, gdy ZUS sprawdza, czy nie służyła tylko podniesieniu przyszłego świadczenia.

WP Kobieta opisywała z kolei historie przedsiębiorczyń, które po opłacaniu wyższych składek i zajściu w ciążę musiały tłumaczyć, że ich firmy działały naprawdę. W tych sprawach ZUS próbował wykazać, że działalność została założona wyłącznie po to, by uzyskać wysoki zasiłek macierzyński. Część kobiet ostatecznie wygrywała takie spory, ale wcześniej musiała przejść przez kontrolę i postępowanie wyjaśniające.

W sporze o zasiłek macierzyński kluczowe są nie tylko formularze złożone do Zakładu. Równie ważne okazuje się to, czy można wykazać, że praca była faktycznie wykonywana albo że działalność gospodarcza rzeczywiście działała. W praktyce właśnie na tym etapie rozstrzyga się wiele spraw.

W opisywanym przez WP Finanse przypadku pracodawca przekazał dokumenty rekrutacyjne, potwierdzenia szkoleń BHP, dowody obecności w pracy i zeznania współpracowników. Mimo to ZUS uznał, że to za mało, by potwierdzić realne zatrudnienie. To pokazuje, że przy pytaniu, kiedy ZUS nie wypłaci zasiłku macierzyńskiego, znaczenie ma nie tylko sam fakt podpisania umowy, ale też możliwość udowodnienia, że za umową stała rzeczywista praca.

Podobnie wygląda to przy działalności gospodarczej. Z tekstów WP Kobieta i money.pl wynika, że urzędnicy analizują przychody firmy, kontakty z kontrahentami, sposób zdobywania zleceń i dokumenty potwierdzające, że biznes nie istniał wyłącznie na papierze. Problem zaczyna się zwłaszcza wtedy, gdy firma dopiero startowała i nie miała jeszcze dużych obrotów. To właśnie w takich sprawach kobiety najczęściej muszą udowadniać, że działalność nie była pozorna.