Kto ma prawo do trzynastego wynagrodzenia?

Dodatkowe wynagrodzenie roczne nie jest uznaniową premią, którą pracodawca może wypłacić według własnej decyzji. Prawo do takiej wypłaty wynika z ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej. To oznacza, że kluczowe są nie tylko miejsce zatrudnienia, ale też długość przepracowanego okresu i sposób rozliczenia wynagrodzenia.

Najkrótsza odpowiedź brzmi: trzynastka przysługuje pracownikom jednostek sfery budżetowej. Nie jest więc standardem dla całego rynku pracy i nie obejmuje automatycznie każdego zatrudnionego na etacie. To rozwiązanie charakterystyczne przede wszystkim dla budżetówki.

W praktyce prawo do trzynastego wynagrodzenia dotyczy m.in. pracowników urzędów administracji rządowej i samorządowej. Do tej grupy zaliczają się także nauczyciele i pracownicy oświaty, sędziowie, prokuratorzy oraz pracownicy państwowych uczelni. Warto także wskazać na pracowników samorządowych, funkcjonariuszy służb mundurowych i żołnierzy jako część szerzej rozumianej budżetówki.

To ważne rozróżnienie, bo w sektorze prywatnym dodatkowe roczne wypłaty mogą się zdarzać, ale nie działają na tych samych zasadach. W przypadku trzynastki dla budżetówki podstawą jest przepis, a nie wewnętrzna polityka firmy.

Samo zatrudnienie w jednostce budżetowej nie zawsze wystarczy do otrzymania pełnej kwoty. Pracownik nabywa prawo do trzynastki w pełnej wysokości po przepracowaniu u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego.

Jeśli ktoś nie przepracował pełnych 12 miesięcy, może nadal otrzymać świadczenie, ale w wysokości proporcjonalnej do okresu pracy. Warunkiem jest jednak co najmniej sześć miesięcy zatrudnienia u tego konkretnego pracodawcy. To jedna z najważniejszych zasad, bo właśnie ona decyduje, czy przelew trafi na konto i w jakiej wysokości.

Od tej reguły są wyjątki. Proporcjonalna trzynastka może przysługiwać także wtedy, gdy sześciomiesięczny okres nie został osiągnięty z powodu:

• przejścia na emeryturę lub rentę,
• urlopu macierzyńskiego, ojcowskiego lub rodzicielskiego,
• likwidacji jednostki zatrudnienia.

Przepisy przewidują też sytuacje, w których pracownik traci prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Stanie się tak m.in. przy nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy dłuższej niż dwa dni. Świadczenie nie przysługuje również osobie, która stawiła się do pracy albo przebywała w pracy w stanie nietrzeźwości.

Na liście są także kara dyscyplinarna wydalenia z pracy lub ze służby oraz rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. To oznacza, że trzynastka nie jest wyłącznie dodatkiem za sam fakt zatrudnienia, ale wiąże się również z przestrzeganiem podstawowych obowiązków pracowniczych.

Wysokość trzynastki wynosi 8,5 proc. sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego w ciągu roku kalendarzowego, za który przysługuje to świadczenie. Do podstawy wlicza się m.in. wynagrodzenie zasadnicze, dodatki oraz wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy. Z kolei nie uwzględnia się np. zasiłku chorobowego, nagród jubileuszowych czy odpraw emerytalnych.

Osobny przykład dotyczy nauczycieli. Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe nie podwyższa podstawy trzynastki, jeśli nauczyciel jedynie pozostawał w gotowości do pracy. Wyjątek pojawia się wtedy, gdy w tym czasie wykonywał inne realne zadania przydzielone przez dyrektora.

Termin wypłaty też jest określony. Dodatkowe wynagrodzenie roczne powinno trafić do pracownika najpóźniej do końca pierwszego kwartału roku następującego po roku, za który przysługuje. W praktyce wiele jednostek wypłaca trzynastki w lutym lub marcu. Jeśli przelew nie pojawi się w terminie, pracownik może domagać się odsetek za zwłokę.