Nieopłacony grób po 20 latach. Co może zrobić zarządca cmentarza?

Jednorazowa opłata za miejsce pochówku nie oznacza, że grób zostaje zabezpieczony na zawsze. Podstawowa zasada jest prosta: po 20 latach trzeba przedłużyć prawo do grobu. Jeśli nikt tego nie zrobi, zarządca może uznać, że dysponent rezygnuje z dalszego użytkowania miejsca.

To ważne zwłaszcza dlatego, że odpowiedzialność za pilnowanie terminu zwykle spoczywa na rodzinie albo osobie, która wcześniej opłacała grób. Regulaminy cmentarzy różnią się szczegółami, ale skutek jest podobny: nieopłacony grób po czasie może zostać przeznaczony do ponownego pochówku.

Zarządcy cmentarzy zazwyczaj nie przystępują do likwidacji mogiły natychmiast po upływie 20 lat. Najpierw pojawiają się sygnały ostrzegawcze. Na grobach zostawiane są kartki z informacją o braku opłaty, w alejach stawia się tablice, a przy wejściach mogą wisieć komunikaty o przeglądzie mogił.

W praktyce dużo zależy od miasta i od regulaminu nekropolii. W Olsztynie groby wytypowane do likwidacji bywają oznaczane taśmą z napisem grób do likwidacji. W innych miejscach zarządcy czekają jeszcze kolejne miesiące albo lata. Zdarzają się także sytuacje, w których zawiadomienie trafia do ostatniej osoby, która opłacała miejsce.

Jeśli opłata prolongacyjna nie wpłynie, miejsce może zostać wykorzystane do pochówku innej osoby. Przy ponownym użyciu grobu szczątki są wydobywane i chowane w innym miejscu na tym samym cmentarzu. Rozbierany bywa też nagrobek, choć dane o pochowanych nie znikają całkowicie, bo pozostają w księgach cmentarnych.

A co dzieje się ze szczątkami po likwidacji grobu? Część cmentarzy ma ossuaria, czyli zbiorowe mogiły. Jeśli nekropolia nie ma takiego miejsca, szczątki mogą zostać pochowane niżej, w tej samej kwaterze, po przygotowaniu kolejnej kondygnacji.

Skala kosztów jest wyraźnie różna. Wiele zależy od miasta, a oto przykłady:

• na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie przedłużenie grobu ziemnego kosztuje 1,4-2 tys. zł,
• we Wrocławiu opłata za grób jednomiejscowy wynosi 1800 zł, a za rodzinny 2200 zł,
• w Krakowie przedłużenie nienaruszalności pojedynczego grobu kosztuje 1811 zł,
• w Olsztynie udostępnienie miejsca pochówku na 20 lat to 1500 zł przy grobie jednopoziomowym.

Nie każdy grób może jednak zostać użyty ponownie. Wyjątek dotyczy mogił o wartości historycznej albo artystycznej. To właśnie dlatego szczególną ochroną objęte są niektóre stare nekropolie i miejsca pochówku osób zasłużonych.

Rodzina nie jest całkowicie bezradna, o ile zareaguje odpowiednio wcześnie. Najbliżsi mogą zgłosić zastrzeżenie przeciw pochowaniu w grobie innych osób i uiścić opłatę także po upływie podstawowego terminu, jeśli miejsce nie zostało jeszcze wykorzystane ponownie. W praktyce najważniejsze jest szybkie sprawdzenie dokumentów i kontakt z zarządcą cmentarza, gdy na grobie pojawi się kartka, tabliczka albo prośba o zgłoszenie się do administracji.

Jeśli likwidacja grobu już nastąpiła, droga staje się trudniejsza, ale nie zawsze zamknięta. Bliscy mogą dochodzić swoich racji w sądzie, jeśli uznają, że doszło do bezprawnego przydzielenia miejsca komuś innemu. Muszą jednak wykazać, że interesowali się grobem, a zarządca naruszył procedury.