Na czym może dorabiać sołtys? Dieta to nie wszystko

Funkcja sołtysa nie jest etatem, lecz społeczną rolą z finansową rekompensatą za poświęcony czas. Dlatego pytanie o to, na czym może dorabiać sołtys, pojawia się regularnie. W praktyce podstawą nie jest pensja, ale dieta albo ryczałt, a zasady wypłaty ustala gmina.

To oznacza, że sytuacja w różnych miejscach Polski wygląda inaczej. W jednych gminach świadczenie ma raczej symboliczny charakter, w innych jest wyraźnie wyższe. W publikacjach WP pojawiają się stawki od 300 do 800 zł miesięcznie, w części gmin nawet ok. 1,2 tys. zł, a w Chrzanowie wskazano 970 zł. Z kolei w Bytowie obowiązywały diety od 300 do 500 zł miesięcznie, a samorząd rozważał podniesienie ich do ok. 600-700 zł.

Dieta sołtysa ma rekompensować czas poświęcony na sprawy mieszkańców, kontakt z urzędem i organizację lokalnych działań. Nie ma jednej stawki dla całego kraju, bo radni każdej gminy samodzielnie ustalają wysokość i zasady wypłat. Znaczenie mają budżet gminy, liczba mieszkańców i zakres zadań w konkretnym sołectwie.

W części samorządów sołtys może liczyć także na dodatkowe rozliczenia związane z wykonywaniem obowiązków. Mogą to być zwroty kosztów dojazdu na sesje i spotkania urzędowe, a niekiedy także ekwiwalent za udział w szkoleniach lub wydarzeniach organizowanych przez gminę. To nadal nie jest jednak pełne wynagrodzenie za pracę, lecz raczej zwrot kosztów i rekompensata za aktywność.

Najbardziej konkretną formą dodatkowego dochodu jest inkaso podatków i opłat lokalnych. Sołtysi w wielu miejscach zbierają należności od mieszkańców, a potem przekazują je do gminy. Za tę czynność dostają prowizję, zwykle wynoszącą kilka procent.

W praktyce dodatkowe pieniądze związane z funkcją sołtysa mogą więc pochodzić z kilku źródeł:

• miesięcznej diety lub ryczałtu,
• prowizji za inkaso podatków i opłat lokalnych,
• zwrotu kosztów dojazdów,
• ekwiwalentu za szkolenia lub wydarzenia urzędowe, jeśli przewidują to lokalne zasady.

To ważne rozróżnienie, bo nie każda z tych pozycji pojawia się automatycznie. Część zależy od uchwał rady gminy, a część od tego, jakie zadania faktycznie wykonuje sołtys w danym sołectwie.

Za tymi pieniędzmi stoi konkretna praca. Sołtys zwołuje zebrania wiejskie, przekazuje mieszkańcom informacje z gminy, zgłasza problemy dotyczące dróg, oświetlenia czy porządku, a często także pilnuje realizacji budżetu sołeckiego. W wielu wsiach organizuje również wydarzenia integracyjne i szuka środków na lokalne inicjatywy.

Dlatego dorabianie na funkcji sołtysa trudno traktować jak prosty dodatek bez obowiązków. To raczej połączenie społecznego zaangażowania z niewielkimi, lokalnie ustalanymi świadczeniami. Jeśli więc ktoś pyta, na czym może dorabiać sołtys, odpowiedź brzmi: głównie na diecie, inkasie i zwrotach kosztów. Jednocześnie skala tych wpływów zależy od gminy i od tego, jak szeroką rolę pełni gospodarz wsi w codziennym życiu swojej społeczności.