Emerytura z Niemiec to cel wielu osób pracujących za granicą. Kto ma do niej prawo?

Osoby, które pracowały w Niemczech i odprowadzały tam składki, często zakładają, że po latach automatycznie dostaną wysoką emeryturę. Sama praca za granicą nie wystarcza. Liczą się konkretne warunki: minimalny okres ubezpieczenia, wiek emerytalny i sposób rozliczenia stażu między Polską a Niemcami.

Drugie częste nieporozumienie dotyczy dwóch świadczeń. W praktyce nie każda osoba, która ma za sobą epizod pracy w Niemczech, dostanie osobny przelew z polskiego ZUS i drugi z niemieckiej instytucji. Najpierw trzeba sprawdzić, czy w niemieckim systemie w ogóle powstało prawo do emerytury.

Podstawowa zasada jest prosta: emerytura z Niemiec przysługuje osobie, która pracowała w tym kraju i podlegała tam ubezpieczeniu emerytalnemu. Podstawowy warunek to co najmniej 60 miesięcy ubezpieczenia, czyli pięć lat. Do tego dochodzi osiągnięcie niemieckiego wieku emerytalnego, który docelowo wynosi 67 lat.

Jeśli ktoś nie zebrał pięciu lat wyłącznie w Niemczech, pomocne mogą być okresy ubezpieczenia z innych krajów UE lub EOG. To ważna informacja dla osób, które część kariery spędziły w Polsce, a część za Odrą. Samo spełnienie progu nie przesądza jednak o wysokości świadczenia. Z danych, które WP Finanse dostało od Deutsche Rentenversicherung, wynika, że skala wypłat dla Polaków rośnie, ale kwoty są bardzo różne. W 2024 r. średnia emerytura wypłacana Polakom przez DRV wynosiła ok. 823 euro, a średnia kwota świadczeń trafiających do osób mieszkających w Polsce była dużo niższa i według danych ZUS sięgała 344 euro.

Zasada obowiązująca w krajach UE i EFTA mówi, że każde państwo wypłaca świadczenie za okresy przepracowane na swoim terytorium. To oznacza, że osoba, która pracowała i w Polsce, i w Niemczech, może mieć prawo do dwóch emerytur: polskiej za lata w Polsce i niemieckiej za lata pracy w Niemczech. Nie są to jednak świadczenia połączone. Każdy system liczy swoją część osobno.

Są też sytuacje, w których zagraniczny staż nie daje drugiego przelewu, ale pomaga ustalić prawo do emerytury w Polsce. Dlatego sama informacja o kilku latach pracy w Niemczech jeszcze nie odpowiada na pytanie, czy należą się dwie emerytury. Trzeba sprawdzić, czy niemiecki system uzna samodzielne prawo do świadczenia albo czy okresy z różnych państw trzeba połączyć tylko po to, by spełnić wymagany próg.

Niemcy nie mają odpowiednika polskiej emerytury minimalnej. Wysokość świadczenia zależy przede wszystkim od długości pracy, wysokości zarobków i liczby zgromadzonych punktów emerytalnych. Jeden punkt dostaje osoba, która w danym roku zarabiała na poziomie średniej krajowej. W 2024 r. wartość jednego punktu emerytalnego wynosiła 39,32 euro miesięcznie.

To właśnie dlatego krótki staż albo niższe wynagrodzenie oznaczają wyraźnie niższą wypłatę. Money.pl opisywał przypadek pani Elżbiety, która po 20 latach pracy w Niemczech jako opiekunka dostała wyliczenie emerytury na poziomie od 520 do 600 euro miesięcznie. Ten przykład dobrze pokazuje, że emerytura z Niemiec może przysługiwać, ale jej wysokość nie zawsze odpowiada obiegowym wyobrażeniom o świadczeniach za zachodnią granicą.

Jeśli osoba mieszka w Polsce i chce ubiegać się o emeryturę z Niemiec, nie musi zaczynać całej procedury bezpośrednio w niemieckim urzędzie. Wniosek można złożyć w ZUS. To ważne ułatwienie dla osób, które mają za sobą pracę w dwóch krajach i chcą uporządkować formalności w jednym miejscu.

ZUS przyjmuje dokumenty w placówce, pocztą albo przez PUE. W praktyce potrzebny jest formularz EMP oraz załącznik EMZ, czyli dokument dla osób ubiegających się o świadczenie z instytucji państwa UE lub EFTA. Do wniosku trzeba dołączyć dokumenty potwierdzające zatrudnienie i okresy ubezpieczenia w Niemczech. Potem ZUS przekazuje komplet do niemieckiej instytucji, która wylicza świadczenie i wydaje decyzję.