Testament to nie tylko podpis. Na te błędy warto uważać

Testament daje możliwość rozdysponowania majątku inaczej, niż przewidują przepisy o dziedziczeniu ustawowym. Sens jego sporządzenia pojawia się wtedy, gdy spadkodawca chce podjąć inną decyzję niż ta, którą podpowiada ustawa. To ważne nie tylko przy dużym majątku. Znaczenie ma także to, kto po śmierci miałby wejść do kręgu spadkobierców i czy te osoby będą w stanie zgodnie zarządzać majątkiem.

Testament porządkuje ostatnią wolę i może ograniczyć rodzinne spory po śmierci spadkodawcy. Jednocześnie sam dokument nie działa automatycznie. Musi zostać przygotowany zgodnie z prawem, bo w przeciwnym razie zamiast uprościć sprawę, otworzy drogę do podważania jego treści.

Najczęściej wybieraną formą jest testament własnoręczny. To rozwiązanie proste, ale właśnie tu najłatwiej o kosztowną pomyłkę. Taki testament musi być sporządzony w całości odręcznie. Sam podpis pod tekstem przygotowanym na komputerze nie wystarczy. Taki dokument nie spełnia wymogów testamentu własnoręcznego.

Równie istotne są podpis i data. Testament powinien zawierać oba te elementy, bo porządkują ocenę jego ważności i pomagają ustalić, która wersja dokumentu jest najnowsza. Brak daty nie zawsze musi przekreślać ważność testamentu, ale z praktycznego punktu widzenia lepiej nie zostawiać tu żadnych wątpliwości.

Trzeba też pamiętać o jeszcze jednej zasadzie. Testament jest osobistym oświadczeniem woli. Nie można sporządzić go przez pełnomocnika. Powinien go przygotować sam spadkodawca, jako osoba pełnoletnia i mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Z tego powodu eksperci radzą, by nie odkładać tej decyzji na moment choroby czy kryzysu, tylko spisać ostatnią wolę odpowiednio wcześnie, kiedy stan zdrowia nie budzi wątpliwości.

Jeśli sytuacja rodzinna albo majątkowa jest bardziej skomplikowana, bezpieczniejszą drogą może być testament notarialny. Taka forma jest trudniejsza do podważenia, bo notariusz czuwa nad spełnieniem wymogów prawnych. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy w grę wchodzi większy majątek, kilka osób uprawnionych do dziedziczenia albo ryzyko późniejszego konfliktu.

Dodatkową zaletą testamentu notarialnego jest sposób przechowywania dokumentu. Taki testament jest przechowywany bezpiecznie i zarejestrowany w Notarialnym Rejestrze Testamentów, co ułatwia jego odnalezienie po śmierci spadkodawcy. W praktyce oznacza to mniej niepewności i mniejsze ryzyko, że ostatnia wola zaginie albo pojawi się dopiero wtedy, gdy rodzina zdąży już wejść w spór.

Na koniec warto pamiętać, że testament nie jest decyzją raz na zawsze. Można go zmienić albo odwołać w każdej chwili. Najlepiej, by nowy testament wprost wskazywał odwołanie wcześniejszego w całości. To prosty zapis, ale właśnie on często przesądza o tym, czy ostatnia wola będzie jasna także dla tych, którzy zostaną po nas.

Sama decyzja o spisaniu ostatniej woli nie wystarczy. Równie ważne jest to, jak zostanie opisana treść dokumentu. Testament powinien jasno wskazywać spadkodawcę i spadkobierców. To właśnie precyzja decyduje o tym, czy po śmierci testatora sąd albo notariusz będą w stanie bez większych wątpliwości ustalić, kto dziedziczy majątek.

Spadkobiercą może zostać nie tylko członek rodziny. Problem pojawia się wtedy, gdy testament zawiera ogólne albo niejednoznaczne zapisy, a jednocześnie majątek składa się z kilku różnych elementów. W pierwszym etapie postępowania spadkowego trzeba ustalić, kto i w jakiej części dziedziczy. Jeśli więc spadkodawca chce przypisać konkretne składniki majątku konkretnym osobom, zwykły zapis może nie rozwiązać całej sprawy tak prosto, jak się wydaje.

Wielu osobom wydaje się, że jeśli w testamencie nie wpiszą dzieci, małżonka albo innych bliskich, sprawa będzie definitywnie zamknięta. Pominięcie w testamencie nie oznacza automatycznie braku roszczeń. W takich sytuacjach pojawia się zachowek, czyli roszczenie pieniężne przysługujące części najbliższej rodziny.

Co do zasady zachowek chroni:

• małżonka,
• zstępnych, czyli dzieci, wnuki i dalszych potomków,
• rodziców w określonych sytuacjach.

Najczęściej zachowek wynosi połowę tego, co dana osoba dostałaby przy dziedziczeniu ustawowym. Wyższy udział, sięgający 2/3 tej wartości, dotyczy małoletnich oraz osób trwale niezdolnych do pracy. To ważne przy planowaniu testamentu, bo nawet poprawnie sporządzony dokument nie zawsze wyklucza późniejsze rozliczenia finansowe między spadkobiercami a pominiętymi bliskimi.